Tôi vừa thấy một người đàn ông ngồi một mình ở quán cà phê, tay không lướt điện thoại, mắt nhìn ra đường. Ánh mắt của những người đi ngang qua… có chút thương hại, có chút tò mò. Tự nhiên tôi nghĩ, nếu bây giờ tôi cũng ngồi yên thế, liệu có người nghĩ tôi đang buồn không? Hay họ sẽ nghĩ tôi thất bại, vì không có ai ngồi cùng? Vậy đâu là ranh giới giữa cô đơn và tận hưởng sự yên tĩnh? Và vì sao chúng ta lại mang cho nó một màu sắc u ám đến thế?
Góc nhìn phổ biến, và có lẽ là góc nhìn mà phần đông chúng ta được nuôi dưỡng từ nhỏ, coi cô đơn là một thứ trạng thái cần phải tránh. Trong một xã hội mà từ lúc sinh ra đã được dạy về sự gắn kết, về đại gia đình, về tình làng nghĩa xóm, thì việc một người xuất hiện một mình thường bị gán cho những suy diễn tiêu cực. Người ta nghĩ rằng cô đơn là nỗi buồn, là sự thiếu thốn, là một khiếm khuyết trong bức tranh xã hội của một người. Chúng ta có nỗi sợ bị bỏ rơi từ thuở còn bé, nỗi sợ phải đối diện với chính mình khi không có ai ở bên. Xã hội hiện đại, với vô vàn ứng dụng kết nối, lại càng làm cho nỗi sợ ấy trở nên tinh vi hơn. Ở đâu cũng thấy người ta đăng ảnh nhóm, khoe những bữa tiệc, những chuyến đi đông vui. Người ở một mình bỗng trở thành một dị biệt. Và trong tâm trí của nhiều người, sự dị biệt ấy đồng nghĩa với một nỗi buồn sâu sắc, một sự kém cỏi nào đó. Vì sao người ta nghĩ vậy? Bởi lẽ chúng ta thường đo lường hạnh phúc bằng sự hiện diện của người khác. Một đứa trẻ khóc khi không thấy mẹ, đó là hình ảnh đầu tiên của cô đơn. Và rồi chúng ta lớn lên, vẫn mang theo hình ảnh ấy, tin rằng một mình là tồi tệ, là thiếu thốn, là một vấn đề cần phải giải quyết.
Nhưng nếu nhìn từ một góc khác, phải chăng cô đơn lại là điều kiện cần để ta thực sự gặp gỡ chính mình? Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống, khi lúc nào cũng có người bên cạnh, lúc nào cũng có tiếng nói, âm thanh, thông tin, ta dễ dàng quên mất mình là ai. Ta sống trong những phản xạ, trong những vai trò: làm cha mẹ, làm con cái, làm đồng nghiệp. Nhưng khi không còn ai để diễn cùng, ta bỗng lạc lõng. Sự lạc lõng ấy, nếu ta dám nhìn thẳng, lại là một món quà. Đó là khoảnh khắc mà không một tiếng ồn bên ngoài nào có thể lấp đầy, buộc ta phải đối diện với tiếng nói bên trong. Có người gọi đó là sự trống rỗng, nhưng trống rỗng đâu phải là xấu? Một chiếc cốc trống mới có thể chứa nước. Một căn phòng trống mới có thể sắp xếp đồ đạc. Cô đơn, theo nghĩa này, là một khoảng không gian thiêng liêng để tâm hồn tự sắp xếp lại. Nó không phải là sự thiếu vắng, mà là sự hiện diện đầy đủ nhất của chính mình. Cũng có lý khi nghĩ rằng, những khoảnh khắc cô đơn nhất lại là lúc ta học được cách yêu thương bản thân một cách không điều kiện. Bởi khi không còn ai để làm hài lòng, ta bắt đầu lắng nghe điều gì thực sự khiến mình vui.
Riêng tôi, tôi nghĩ cô đơn không có một màu cố định. Nó giống như một tấm gương, phản chiếu lại chính con người ta ở thời điểm đó. Nếu bạn đang tràn đầy yêu thương, cô đơn là một bản nhạc nhẹ. Nếu bạn đang tổn thương, cô đơn là một vết thương hở. Có những ngày tôi ngồi một mình và thấy thế giới mở rộng ra, thấy mình có thể bay. Có những ngày tôi ngồi một mình và thấy bốn bức tường siết chặt lại. Cả hai đều là cô đơn, nhưng cảm xúc lại khác xa nhau. Tôi không cho rằng ai cũng phải học cách tận hưởng cô đơn, bởi điều đó nghe như một mệnh lệnh ép buộc. Tôi cũng không cho rằng ai cô đơn là khổ, bởi có người tìm thấy ở đó sự tự do tuyệt đối. Có lẽ, điều quan trọng không phải là trốn khỏi cô đơn hay chạy về phía nó, mà là khi ở trong nó, ta có dám nhìn vào gương không. Bởi cô đơn chỉ thực sự đáng sợ khi ta không muốn nhìn thấy chính mình. Còn khi ta đã chấp nhận, nó trở thành một người bạn thầm lặng, không nói nhiều, nhưng ở bên rất lâu.
Hãy mang theo những câu hỏi này, không phải để trả lời ngay, mà để lâu lâu nhâm nhi như một tách trà ấm. Khi bạn ngồi một mình trong phòng, điều gì xuất hiện đầu tiên trong tâm trí bạn? Một nỗi sợ hay một sự bình yên? Và nếu đó là nỗi sợ, bạn sợ điều gì? Sợ bị lãng quên hay sợ phải đối diện với một điều gì đó mà bạn chưa sẵn sàng? Ngược lại, nếu đó là bình yên, điều gì trong bạn khiến bạn có thể ở yên như vậy? Liệu có phải bạn đã học được cách làm bạn với chính mình, hay đơn giản là bạn đang trốn khỏi một thế giới quá ồn ào? Và cuối cùng, nếu cô đơn là một không gian, bạn sẽ trang trí nó bằng những gì? Bằng nỗi nhớ, bằng sách vở, bằng những giấc mơ, hay bằng một sự trống rỗng mà bạn cho phép nó có mặt?
Cô đơn giống như một tấm gương không dát khung. Nó để nguyên vẹn hình ảnh của bạn, không thêm bớt, không tô vẽ. Có người nhìn vào và thấy mình đẹp. Có người nhìn vào và thấy mình cần được yêu thương. Gương không phán xét. Nó chỉ soi. Vì vậy, lần tới khi thấy ai đó ngồi một mình, có lẽ không nên vội thương hại. Biết đâu họ đang có một cuộc trò chuyện sâu sắc nhất đời mình.